logotyp
Ewa Bednarska-Dziarnowska

Ewa Bednarska-Dziarnowska, babcia

Uratowane słowo: roztropność

rozmawiał: Rafał Gerlik

Podziel się Wykop Zaćwierkaj 
Żałuję, że przymiotnik „roztropny” i pochodzący od niego rzeczownik „roztropność” to słowa ginące. A jeszcze w XIX w. używane były na co dzień, również w prozie i poezji, choćby w aktualnej do dzisiaj przestrodze dla grzybiarzy w „Panu Tadeuszu”:
„Ni wilczych, ni zajęczych nikt dotknąć nie raczy,
A kto schyla się ku nim, gdy błąd swój obaczy,
Zagniewany, grzyb złamie albo nogą kopnie;
Tak szpecąc trawę, czyni bardzo nieroztropnie.”
Sądzę, że do dzisiaj „roztropność” ocalała chyba tylko w katechizmie – wśród czterech cnót ludzkich, zwanych też kardynalnymi – obok sprawiedliwości, męstwa i powściągliwości.
Na pozór wydawałoby się, że „mądry”, „rozsądny” i „roztropny” to prawie to samo.
A jednak „mądry” – to ten, kto ma dużą wiedzę i doświadczenie, niekoniecznie jednak jest moralny i respektuje interesy i uczucia innych ludzi. Dobrze ilustruje to Mickiewicz w balladzie „Romantyczność”:
„Czucie i wiara silniej mówi do mnie
Niż mędrca szkiełko i oko.
Martwe znasz prawdy, nieznane dla ludu,
Widzisz świat w proszku, w każdej gwiazd iskierce.
Nie znasz prawd żywych, nie obaczysz cudu!
Miej serce i patrzaj w serce!"
Z kolei „rozsądny” niekoniecznie musi być „mądry”, ale mieć umiejętność zawierania kompromisów. Godzi interesy swoje i innych – stąd też obiegowe zwroty „rozsądny kompromis” oraz „rozsądna cena”. Rozsądne decyzje, rozsądne postępowanie mają jednak zazwyczaj charakter doraźny i dotyczą konkretnej sytuacji.
Natomiast „roztropny” to ktoś, kto potrafi przewidzieć skutki swojego postępowania w przyszłości, nawet odległej. Posługując się rozumem, doświadczeniem i radami innych ludzi potrafi spośród wielu możliwości wybierać właściwe drogi i środki prowadzące do konkretnego celu. Muszą one być nienaganne pod względem moralnym. Człowiek roztropny stale doskonali się moralnie. Nieprzypadkowo „roztropność” trafiła do katalogu cnót kardynalnych w chrześcijaństwie. Cnoty te mają jeszcze starszy rodowód, bo wywodzą się od greckiego filozofa Platona.

Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu Ojczysty - dodaj do ulubionych 2018.

OJczysty - dodaj do ulubionych