logotyp
dr hab. Radosław Pawelec

dr hab. Radosław Pawelec, prof. UW

Uratowane słowo: hoży

rozmawiała: Monika Grom

Podziel się Wykop Zaćwierkaj 
Najciekawsze w języku są nie te słowa, które już całkowicie wyszły z użytku, lecz te wciąż jeszcze znane, używane przez nielicznych. Takim słowem przeżywającym ostatni rozbłysk przed całkowitą ciemnością jest słowo „hoży”. Część ludzi jeszcze je kojarzy, lecz następne pokolenie już najprawdopodobniej nie będzie wiedziało, co ono oznacza. To duża strata dla współczesnej polszczyzny, że słowo odzwierciedlające zespół cech cenionych przez naszych przodków zwłaszcza u ludzi młodych m.in. zdrowy, krzepki, dziarski, urodziwy, pełen energii, nie przetrwało próby czasu. Dziś już nie ma wyrazu, który mógłby je zastąpić. Najbardziej zbliżony znaczeniowo jest przymiotnik „witalny”, ale nie zawiera on w sobie cechy takiej jak urodziwy. Obecnie „hożego” spotkamy jedynie w stylizacjach literackich, dawnej literaturze, wypowiedziach osób starszych. Nie ukrywam, że za nim tęsknię, a ilekroć napotykam na to słowo, przychodzi mi do głowy cytat z Brzechwy: „Wymuskana, piękna, hoża stoi pchła nad brzegiem morza”. Etymologia słowa „hoży” wskazuje na jego pochodzenie od „goditi”, czyli być dogodnym, trafiać w odpowiedni czas. Dawniej było ono ludziom potrzebne do określenia powszechnego wzorca młodego chłopaka lub dziewczyny. Współcześni ludzie podzielili to pojęcie na szereg mniejszych, gdyż świat uległ przeobrażeniu, a dawne wartości degradacji. Każdy z nas subiektywnie dobiera cechy swojego ideału i tworzy swój własny wzorzec. Warto też zwrócić uwagę, że słowo „hoży” jest homofonem, a jego homofoniczny odpowiednik – „chorzy” ma całkowicie przeciwstawne znaczenie. Ten językowy paradoks może przeszkadzać w porozumiewaniu się i również przyczyniać do zaniku „hożego”.
Wierzę jednak, że znajdą się jeszcze dziewoje nie tylko piękne, lecz również zdrowe, nie tylko krzepkie, lecz też urodziwe, które nie pozwolą by to słowo całkowicie zanikło.

Dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach programu Ojczysty - dodaj do ulubionych 2018.

OJczysty - dodaj do ulubionych